Çöldə səhər və axşam

2190

Hekayə

Mən səfalı bir yerdə doğulmuşam. Hər halda valideynlərim belə deyirdilər. İki yamyaşıl dağın arasındakı kiçik bir kənddə… Dörd bir tərəfində bulaqlar şırıldayan saflıq gözəllik səltənətində. Amma mənə elə gəlir ki, sanki gözlərimi ucsuz-bucaqsız bir çöldə, düzənlikdə açmışam. Niyə belə düşünürəm, bilmirəm.

Çölü gərək günün iki vaxtında – səhər və axşam, gün doğanda və batanda görəsən. Elə bir çöldə ki, səma başın üstündə mavi bir günbəz kimi durur və nə qədər qaçsan da yenə özünü ovuc içi hamar bir dairənin ortasında görəsən.

Budur, səhərdir. Günəş hələ doğmayıb. Şərqdə üfüq tül pərdə od tutub yanır. Səma yuxarı getdikcə çəhrayı, daha sonra isə açıq narıncı rəngə batır. Çöl üzərində titrək, narın, süd kimi bir səhər köpürüb-daşır. Sənə elə gəlir ki, istəsən oviclarını səhərlə doldurub yuyuna bilərsən.

Gecə bütün boyalarını silib aparıb. Baxışların heç nəyə toxunmadan düz gedib üfüqə dayanır. Ancaq elə bil hardasa uzaqdan ağappaq ucu-bucağı olmayan bir səs gəlir. Bu səs, bu uğultu səhərinmi, yoxsa çölünmü səsidir, bilmək olmur. Gecə çoxdan  itsə də, ətri qalır. Bəlkə də bu  səhərin ətridir. Uzaq üfüqün bir parçası hey qızarır, qızarır. Orda indicə günəşin doğacağı halədə qızıldan bir yol, cığır sənə tərəf uzanıb gəlir. Bəlkə də bu günəşin əlidir, uzadıb dünyamızdan yapışıb qalxır. Sənə elə gəlir ki nəhəng bir çarxı bu qızılı xətt üstdə itələsən, diyirlənib gedib-gedib üfüqdən aşağı düz günəşin üstünə düşəcək.

Üfüq də hey qızarır, qızarır və get-gedə yanğından qalan qara yara kimi qaralır. Budur nəhayət Günəşin nap-nazik qırağı görünüb üfüqdən qalxır. Bu balaca qırmızı qövs getdikcə böyüyür, böyüyür. Bu nədir, aman allah, bu boyda Günəşmi olar? O iri, qırmızı bir hövsər (düyü arıdılan girdə taxta) kimi yerlə göyün arasında, üfüqün üstündə dayanır. Sən heyrətlə dayanıb baxırsan. Deməli Günəş buymuş! Və bu qədər sadə göründüyünə görə elə bil bir az məyus da olursan. Birdən-birə duyursan ki bir azdan o yenə səmada gur-gur qaynayan nəhəng bir odlu kürə olacaq.

Budur, ucsuz-bucaqsız düzənlikdə birdən-birə bir-birinə qarışır və yerlə-göy arasındakı sərhəd sanki gözdən itir. Hər şey Günəşin şəfəqlərində çimir. Sən dünyanın ortasındasan. Çöl ağappaq bir işıq dnyasında aşıb-daşır. Hiss edirsən ki bu işıq o qədər boldur ki, sinən o qədər işıqla dolur ki, dönə-dönə dərindən nəfəs alırsan və istər-istəməz qeyri-ixtiyarı sinəni dolduran sevincin bolluğundan qaçmağa başlayırsan.

Geriyə baxanda birdən-birə heyrətlə görürsən ki, sənin kölgən düz uzanıb neçə kilometr uzunluğunda olub üfüqə qədər gedib-çatır. Bəli, bu üstünə düşən Günəşin sayəsində əmələ gələn kölgədir.

Çölün səhəri belə olur. Bəs axşamı?

Sapsarı günəş qərbdə üfüqə tərəf sallanır. Düz sənin boyun bərabərində bütün çöl qızıl selində  aşıb-daşır. Günəşə baxa bilmirsən, gözlərin kor olur. Rəngbərəng  ayıdöşəyi, dəvəotu, quzuqulağı, çobanyastığı kimi otlar hamısı bir rəngdədir. Bir rəngdə olan xalı-xalça kimi çölü örtüb.  Yaxındakı otların başından və saçaqlarından elə bil şəfəq salxımları sallanıb. Bəli, çöl ucsuz-bucaqsız Günəşin sahilindədir. Və Günəş də yavaş-yavaş qızarıb sanki lavaya batır, batır, batır…

Çöl zindandan çıxan dəmir lövhə kimi qıpqırmızı qızarır. Günəş yavaş-yavaş elə bil çölü kəsib keçir və otlar yenə ağ, qırımızı, mavi, çəhrayı rənglərinə boyanırlar.

Sən ilk dəfə burada sonsuzluq içində tək-tənha olduğunu hiss edirsən. Hiss edirsən ki, doğrudan da dünyada hamı indi sən olduğun kimi tək-tənhadırlar. Qəlbin riqqətlə vurur. Unutduğun xatirələr oyanır, ancaq yaxşı ki Günəşin batdığı yerdə üfüq hələ al-əlvandır. Yoxsa vahimədən həyəcana gələrdin. Orda – üfüqdə bir parça səma qızılı bir sevinc çağlayır. Sənə elə gəlir ki, əgər boylansan orda qızaran üfüqün ortasında allı-güllü bir aləm görərsən.

Birdən-birə qeyri-ixtiyari ağır-ağır dizlərin qatlanır. Və görürsən ki batan Günəş bütün işığını tül pərdə kimi yığıb özü ilə aparır və çölə həzin, ilıq bir axşam çökür, nəsə ilıq, yüngül, şəffaf bir pərdə  yavaş-yavaş çiyinlərinə enir. Bu, çölə düşən iyul axşamıdır.

Elə bil çöldə kimsə yavaş-yavaş lampanın işığını azaldır, azaldır və çölə artıq ipək deyil, məxmər kimi qalın, bir qədər də vahiməli, amma səhər kimi yüngül bir qaranlıq çökür. Və elə bil sən qara bir çaya və ya dənizə bəatırsan. Üfüqün dairəsi və çöl get-gedə kiçilir və sən də çölün özü kimi qaranlığa qərq olursan.

Bu axşamdır, çölün axşamı, bütöv, saf, bakirə bir axşamın təntənəsi…

Orda – nəhəng evlərin içində və ya meşələrdə, dağlarda axşam parça-parça, dəlik-deşik olur. Burda isə o bütövdür, dünyanın özü kimi nəhəng və bütöv.

Yadına düşür ki, bayaq çöl günəşlə dolu ikən nahaq yerə ovcunu şəfəqlə, işıqla doldurub götürmədin. İndi ovcunu açıb işığı göyərçin kimi alaqaranlığın içinə buraxardın. Yox, yaxşı ki götürməmisən.Yoxsa bir ovuc işıq əsir kimi bu sonsuz axşamın qucağında çırpınıb qalardı.

Səma isə əvvəl gömgöy göyərir, sonra orda-burda odlu dəliklər açılır. Elə bil orda bu qaraya çalan səmanın özü boyda bir kürə od tutub yanır.

Bu, axşamla gecənin sərhəddidir.

  Əlisa  NİCAT 

      1971-ci il